Godków

Kościół w Godkowie Historyczne nazwy miejscowości: Godechendorph – 1175; Godekendorp – 1201; Godcouo – 1202; Gotcouo – 1216; Kukilhause – 1339; Kugelhausen – 1651/52; Guckelhausen – 1638, 1743, 1785, do 1945

 

Historia miejscowości

Miejscowość wzmiankowana została po raz pierwszy w 1175 r. w dokumencie fundacyjnym klasztoru cysterskiego w Lubiążu. Własność klasztorna została potwierdzona następnie w 1201 r. Tamtejsze dobra zostały wymienione jako należące do konwentu. W 1339 r. udokumentowana została sprzedaż ogrodu w Godkowie przez opata lubiąskiego. Do czasu kasacji majątków klasztornych wieś należała do opactwa lubiąskiego i podlegała prepozyturze w Bogdanowie.

W 1811 r. klasztorne wcześniej dobra w Bogdanowie wraz z Godkowem i majątkami w Ujeździe Górnym i Dolnym zostały zakupione przez inspektora leśnego i policyjnego Nitsche od skarbu państwa za kwotę 85 000 reńskich talarów. Po jego śmierci, od około 1829 r., majątkiem zarządzała początkowo wdowa, a następnie jej spadkobiercy. Wiadomo, że w 1845 r. majątek pozostawał własnością Karla Johanna Gottloba Gustava Alexa Nitsche. W latach 50. XIX w. majątek stanowił już własność rodziny Schaube, od której to w 1859 r. dobra nabył Edouard von Kramsta. 

Po jego śmierci w 1875 r. majątek w Bogdanowie odziedziczył jego wnuk Alfred Gustav Eduard von Wietersheim (1830-1894). Po jego śmierci dobrami zarządzała wdowa po nim Anna z domu von Kramsta. Wówczas, w 1894 r., z majątków ziemskich w Bogdanowie, Niwnicach w powiecie lwóweckim, i pobliskim Ujowie utworzony został majorat z siedzibą w Bogdanowie. W latach 1902-17 kolejny właściciel majoratu – Walther von Wietersheim rezydował w Niwnicach, a Bogdanów dzierżawił swojemu krewnemu Eugenowi von Wietersheim. Ostatnim właścicielem majątku (w latach ok. 1921-1940) był Alfred von Wietersheim. Przed 1917 r. w Godkowie założono należącą do dóbr cegielnię, którą prowadził mistrz Fiebich.

W XVII w. w miejscowości znajdowało się dziedziczne sołectwo, 3 gospodarstwa kmiece, 4 gospodarstwa wolnych zagrodników i 10 zagrodników omłockowych, 9 gospodarstw chałupniczych, karczma, dom gminny, łącznie wieś zamieszkiwało 222 osób. Wieś w swej historii należała do strzegomskiego okręgu ziemskiego. W opisie Zimmermanna z 1785 r. we wsi odnotowanych zostało w miejscowości 17 gospodarstw zagrodniczych, 4 kmiece, 5 chałupniczych, miejscowość liczyła wówczas 158 mieszkańców wyznania katolickiego należących do parafii w Kostomłotach. W latach 1781-1796 miały miejsce liczne pożary, które niszczyły wieś. W 1830 w miejscowości odnotowanych zostało 45 domów, wolne sołectwo oraz zamieszkujących ją 226 mieszkańców wyznania katolickiego. W 1845 r. w Godkowie było 46 domów, wolne sołectwo, wieś liczyła 243 mieszkańców, w tym 1 osoba wyznania ewangelickiego, wśród mieszkańców odnotowano szynkarza, 8 rzemieślników i 3 handlarzy.

Od końca XIX w. znani są właściciele wolnego sołectwa w Godkowie. W księgach adresowych w latach 1891-1898 jako właściciel wzmiankowany był August Langer (również właściciel dziedzicznej karczmy); do sołectwa przynależało wówczas 48 ha pól. W latach 1902-1905 wymieniany był Alois Tilgner, a majątek liczył 78 ha. Uprawiane były zboża i buraki cukrowe i prowadzono hodowlę bydła. Kolejnym właścicielem w latach 1909–12 był Julius Müller (do niego należało również dobro określane nr 15). Od 1917 r. w księgach adresowych sołectwo nie było już odnotowywane. Właścicielem dobra (Gut) nr 19, które zapewne było wcześniej sołectwem, był do 1922 r. August Langer, w latach 1926-30 Clara Langer, a następnie w 1937 r. – Albert Füsse.

Wieś w 1905 r. liczyła 158, w 1941 r. – 143, mieszkańców; katolicy należeli do parafii w Kostomłotach, natomiast ewangelicy do parafii w Mieczkowie. Po reformie administracyjnej w 1936 r. wieś została włączona do powiatu średzkiego.

 

Rozwój i analiza układu przestrzennego miejscowości

Godków jest krótką wsią ulicową. Na najstarszym przedstawieniu terenu – na mapie z 1826 r. widoczne są po obu stronach drogi wiejskiej zagrody z zabudową skupioną w większości wokół czworobocznych dziedzińców, założone na regularnie wytyczonych parcelach. W zasadzie obecny zasięg zabudowanego terenu wsi niewiele się różni od zasięgu nowożytnego siedliska.  Wśród zachowanej zabudowy historycznej wyróżniają się zagrody o obecnych numerach nr 10 i 19, które usytuowane są symetrycznie względem drogi, w centralnej części wsi. Zwracają uwagę okazałe budynki mieszkalne, zabudowa gospodarcza oraz brama wjazdowa z monumentalnymi słupami przy domu mieszkalnym nr 19. Zapewne zagrodę tę można łączyć z wzmiankowanym od XVII w. sołectwem dziedzicznym. 

W centrum miejscowości, po północnej stronie drogi wiejskiej znajduje się kaplica. 

Na zachód od siedliska wsi, w niewielkim oddaleniu na południe od wiejskiej drogi założony został cmentarz z widoczną w krajobrazie miejscowości aleją.

Przed 1945 r., na południowy-wschód od zabudowań wsi, znajdowały się – nie zachowane do dzisiaj – zabudowania cegielni i położone przy cegielni – wybierzysko.

 

Najważniejsze elementy układu przestrzennego:

Kaplica barokowa, obecnie kościół filialny p.w. Siedmiu Boleści NMP, wzniesiona zapewne w XVIII w. (?). Jest to budowla orientowana, założona na planie prostokąta, o zwartej bryle. Budowla nakryta jest ceramicznym dachem czterospadowym, z drewnianą sygnaturką zwieńczoną czterospadowym hełmem. Wnętrze kaplicy jest jednoprzestrzenne, nakryte trójprzęsłowym sklepieniem żaglastym na gurtach; boczne ściany wnętrza rozczłonkowane spływającymi lizenami. 

Do najważniejszych elementów wyposażenia kościoła należy współczesny ołtarz główny z ustawioną, piaskowcową rzeźbą typu Pietà z ok. 1700 r.; figury barokowe: św. Józef z Dzieciątkiem, ok. 1700 r., św. Jan Nepomucen, ok. 1750 r., Matka Boska na półksiężycu, ok. 1700 r.; ławki barokowe, drewniane, wtórnie malowane, ok. 1750 r.

Obecnie świątynia należy do parafii rzymsko-katolickiej w Gościsławiu.

Cmentarz wiejski, nieczynny, służący pierwotnie mieszkańcom obu wyznań, założony został na zachodnim krańcu wsi, po południowej stronie drogi do Bogdanowa. Cmentarz założony został w pewnym oddaleniu od drogi, na rzucie zbliżonym do prostokąta, z centralnie biegnącą aleją lipową. Na zakończeniu alei umieszczony krzyż przydrożny z wyciętą z blachy postacią Chrystusa Ukrzyżowanego (XIX/XX w.). Aleja lipowa z ogłowionymi drzewami stanowi istotny element krajobrazu miejscowości. Cmentarz jest zadbany, oczyszczony z samosiewów, zachowane są nieliczne relikty nagrobków. 

 

Bibliografia:

Tekst: Studium wartości kulturowych Gminy Kostomłoty, Powiat Średzki, woj. dolnośląskie, tom I, Autorzy opracowania: Bogna Oszczanowska, Beata Sebzda, Donata Trenkler, Wrocław 2010 - (udostępniony przez Urząd Gminy Kostomłoty)