Bogdanów

Historyczne nazwy miejscowości:

 Uilla Bogodani – 1175; Bogodani, Bogudanj, Bogdanouo, villa de nomine suo (Bogdana) dicto – 1175, 1201, 1202; villa de nomine (Bogdana) ...nunc Nova Curia, Bogdanouo, Nova Curia, Newhoff – 1202, 1216, 1218, 1227, 1244, 1337; villa Bogudunj, Bogdano que Novo curia dicitur, Newhoff, Neuhof – 1175, 1202, 1215, 1337, Neuhoff – 1638, 1666, 1743; Neuhof – do 1945.

Historia miejscowości i dóbr

W dokumentach wieś wzmiankowana była po raz pierwszy jako Uilla Bogodani w 1175 r. 

Dobra w Bogdanowie już w 1176 r. wymienione były jako własność {tip Cysteri w Lubiążu::Opactwo cystersów w Lubiążu – cysterski zespół klasztorny w Lubiążu, jeden z największych zabytków tej klasy w Europie, będący jednocześnie największym opactwem cysterskim na świecie. Opactwo to nazywane jest arcydziełem śląskiego baroku. Czytaj dajej}klasztoru cystersów z Lubiążu.{/tip} W 1177 r. włości te zostały sprzedane przez konwent, a wkrótce potem odkupione. W 1201 dobra klasztorne zostały wymienione w bulli papieża Innocentego III dla klasztoru lubiąskiego jako villa Bogudunj, natomiast w 1202 r. określone jako villa de nomina Bogdana, czyli jako przekazane cystersom lubiąskim przez wdowę po grafie Bogdanie. W dokumentach z 1202 r. i 1217 r. przy nazwie miejscowości pojawia się również określenie Nova Curia. W 1244 r. książę Bolesław II nadał konwentowi prawo warzenia piwa w Bogdanowie. W dokumencie z 1337 r. książę Bolko świdnicki potwierdził posiadanie majątku przez klasztor. W 1410 r. cystersi wyznaczyli granicę swoich posiadłości oraz założyli przy nich osadę Neuhof. W ostatniej ćwierci XVII w. dobra w Bogdanowie zostały czasowo oddane w zastaw. Wieś oraz dobra w posiadaniu klasztornym pozostawały do czasów sekularyzacji majątków klasztornych w 1810 r.

W 1811 r. dobra w Bogdanowie wraz z majątkami w Godkowie oraz Ujeździe Górnym i Dolnym zostały zakupione przez inspektora leśnego i policyjnego Nitsche od skarbu państwa za kwotę 85 000 reńskich talarów. Po jego śmierci, od około 1829 r., majątkiem zarządzała początkowo wdowa, a następnie jej spadkobiercy. Wiadomo, że w 1845 r. majątek pozostawał własnością Karla Johanna Gottloba Gustava Alexa Nitsche. W latach 50. XIX w. majątek stanowił już własność rodziny Schaube, od której to w 1859 r. dobra nabył Edouard von Kramsta. 

Po jego śmierci w 1875 r. majątek w Bogdanowie odziedziczył jego wnuk Alfred Gustav Eduard von Wietersheim (1830-1894). 

Na pierwszym planie ewangelicka szkoła z 1883 roku, za nią kościół katolicki Przedstawiciele rodziny von Kramsta byli inicjatorami przebudowy wcześniejszej prepozytury cysterskiej na pałac, bądź budowy w jej miejscu nowej siedziby w stylu klasycystycznym w 1864 r. Równolegle z budową pałacu zakładany był park. Pałac został następnie przebudowany w 1875 r. przez Alfreda Gustava Eduarda von Wietersheim. Siedziba została spalona w 1945 r., natomiast rozebrana całkowicie ok. 1968. 

W 1845 r. do dóbr należał młyn, browar i gorzelnia, potwierdzono przynależność bliżej nie określonego kolejnego folwarku, dwóch gorzelni i czterech wyszynków. W 1886 r. do dóbr należało 418 ha ziemi, w tym zabudowania folwarczne zajmowały 4 ha. W 1891 r. areał majątku wzrósł do 499 ha i obejmował 327 ha pól uprawnych, 45 ha łąk, 121 ha lasu i 6 ha folwarku. W majątku hodowano wówczas konie, bydło, owce i świnie. Przed 1917 r. założono należącą do dóbr cegielnię w Godkowie, którą prowadził mistrz Fiebich.

Po śmierci Alfreda Gustava Eduarda von Wietersheim dobrami zarządzała wdowa po nim – Anna z domu von Kramsta. Wówczas, w 1894 r., z majątków ziemskich w Bogdanowie, Niwnicach w powiecie lwóweckim, i pobliskim Ujowie utworzony został majorat z siedzibą w Bogdanowie. W latach 1902-17 kolejny właściciel majoratu – Walther von Wietersheim rezydował w Niwnicach, a Bogdanów dzierżawił swojemu krewnemu Eugenowi von Wietersheim. Ostatnim właścicielem majątku (w latach ok. 1921-1940) był Alfred von Wietersheim.

W latach 30. XX w. majątek składał się z 579,54 ha, w tym z 380,7 ha pól uprawnych, 41,8 łąk, 8,8 ha pastwisk, 128,4 ha lasu; 5,6 ha zajmował układ wodny, 2,9 ha ogrody użytkowe i 11,9 ha rozbudowany folwark i zabudowa dworska. Uprawiano buraki cukrowe, pszenicę i len.

 Po 1945 r. dobra przekazano PGR początkowo do kombinatu w Udaninie, a od 1972 r. w Piotrowicach.  

Potwierdzone informacje o kościele w Bogdanowie pochodzą z raportu z wizytacji kościelnej z 1638 r., w którym mowa jest o opuszczonej świątyni, której wnętrze było zniszczone. Z 1616 r. pochodzi inna informacja, z której wynika, że kościół w Bogdanowie miał zostać przyłączony do parafii w Kostomłotach. W sprawozdaniu wizytacyjnym z lat 1651/52 opisany został kościół w konstrukcji szachulcowej. W kolejnym protokole z lat 1666/1667 r. budowla kościelna zostaje określona jako kościółek wzniesiony na wzór domowej kaplicy, murowany i pięknie odnowiony, z piękną wieżą i dzwonnicą, z ołtarzem poświęconym Wniebowzięciu Marii, wspomniane zostały też naczynia liturgiczne. Opis ten zapewne odnosił się do kaplicy w prepozyturze (dom pański należący do konwentu lubiąskiego), wymienionej w opisie Zimmermanna z 1785 r. W 1830 r. wymienia się kaplicę, w której odprawiane były nabożeństwa przez księdza z Osieka. Mowa jest również o symultanicznym cmentarzu. W 1845 r. informacje te zostały powtórzone. 

Kilka lat temu podczas prac remontowych przy kościele w Bogdanowie odnaleziono tablicę kammienną będącą nagrobkiem. Tablica ta pochodzi z roku 1618. Zawarty na niej napis mówi: 

"W roku 1618, 21 września, w dniu Św. Apostoła Mat(eusza) w Bogu błogo zmarła poważana i cnotliwa pani Ursula, pana Georgiego Scholza poślubiona pani domu w wieku 46 lat, która łącznie spędziła 11 lat w małżeństwie, jest tutaj pochowana. Bóg wszechmocny niech będzie jej duszy łaskawy i litościwy oraz innym wiernym chrześcijanom i zechce jej darować wesołego zmartwychwstania w dniu Sądu Ostatecznego" (Więcej o znalezisku w artykule: Bogdanów: zagadka tablicy rozwiązana)

W 1867 r. wzniesiona została z inicjatywy właścicieli dóbr – rodziny von Kramsta katolicka kaplica pod wezwaniem Najświętszej Marii Panny. Bogdanów należał do parafii katolickiej w Osieku, a w kaplicy nabożeństwa odprawiał tamtejszy proboszcz.

Szkoła katolicka we wsi z dwoma uczącymi w niej nauczycielami została założona w 1740 r. Od 1883 r. we wsi funkcjonowała ewangelicka szkoła prywatna, która w 1889 r. została publiczną szkołą ludową z jednym nauczycielem. Później w miejscowości funkcjonowały dwie odrębne, wyznaniowe szkoły.

W opisie Zimmermanna z 1785 r. w miejscowości należącej administracyjnie do okręgu strzegomskiego odnotowany został pański dom mieszkalny z kaplicą, należący do konwentu lubiąskiego oraz folwark. We wsi znajdowało się wówczas 5 gospodarstw kmiecych, 22 zagrodniczych, 11 chałupniczych, natomiast wśród mieszkańców odnotowano rzemieślników  – karczmarza, piekarza, rzeźnika i kramarza; istniał tu wiatrak oraz młyn zwany Aumühle. Młyn ten w 1315 r. sprzedany został przez właściciela ziemskiego z Osieka w 1315 r. zakonnikom klasztoru w Lubiążu osiadłym w Bogdanowie (stąd w haśle założonym dla Osieka wzmiankowany jest ten sam młyn). Wieś zamieszkiwało 300 mieszkańców wyznania katolickiego należących do parafii w Osieku.

W 1830 r. w Bogdanowie było 67 domów, wieś liczyła 409 mieszkańców, w tym 3 osoby wyznania ewangelickiego, funkcjonowała tu szkoła katolicka z jednym nauczycielem. W 1845 w miejscowości odnotowano 68 domów, wieś zamieszkiwało 469 osób, w tym 24 ewangelików, którzy należeli do parafii ewangelickiej w Mieczkowie. Przy wsi wymieniono dwa młyny wodne – w tym jeden w dominium; do miejscowości przynależał administracyjnie jeszcze jeden młyn wodny – zwany Aumühle, położony nad Strzegomką (niedaleko Osieka). We wsi mieszkało wówczas 18 rzemieślników i 3 kramarzy. 

W 1905 r. wieś liczyła 581 mieszkańców. W 1936 r., w wyniku reformy administracyjnej Bogdanów został włączony do okręgu średzkiego. W 1941 r. wieś zamieszkiwały 453 osoby. Przed 1945 r. w miejscowości wymienionych zostało 8 warsztatów rzemieślniczych, 2 sklepy kolonialne, 2 zajazdy i punkt sprzedaży węgla, dwie szkoły – katolicką i ewangelicką.

 

Rozwój i analiza układu przestrzennego miejscowości

Najstarsze przedstawienie obszaru wsi pochodzi z 1826 r. Porównanie najstarszej mapy topograficznej z mapami z lat 1913 i z 1936 r. obrazuje, jakie zmiany w układzie przestrzennym miejscowości zaszły w ciągu XIX w. Główną drogą wiejską była droga wiodąca z Osieka, zakręcająca przy folwarku oraz biegnąca w kierunku południowym bezpośrednio przy murze ograniczającym zespół. Obecnie jest to droga o znaczeniu lokalnym, gruntowa z rynsztokiem wyłożonym kamienną kostką. Prawdopodobnie około połowy XIX w. lub w ciągu 3 ćw. tego stulecia poprowadzona została nowa droga na tyłach okazałych zagród w południowej części wsi, wzdłuż której powstawała w końcu XIX w. nowa zabudowa. Przy tej nowej drodze wzniesiony został kościół i założony cmentarz. Układ przestrzenny miejscowości i zasięg zabudowy wykształcony do końca XIX w. w zasadzie odpowiada obecnemu. 

Bogdanów jest dawną osadą przyfolwarczną, o nieregularnym układzie wielodrożnym, opartym o rozwidlenie drogi prowadzącej z Osieka w kierunku wschodnim do Godkowa i na południe w stronę Bukowa. 

Przy rozwidleniu dróg, po południowej stronie drogi do Bukowa, zlokalizowany jest zespół kościoła z cmentarzem, w części zachodniej wsi znajduje się zespół folwarczny z rozciągającym się na zachód i na południe rozległym parkiem. Plac pomiędzy wjazdem na folwark a kościołem poprzez ustawienie pomnika poległym w I wojnie światowej stał się swego rodzaju przestrzenią publiczną i wyznacza obecnie centrum wsi. W niewielkiej odległości od kościoła, po południowej stronie drogi wiodącej do Godkowa znajdowała się szkoła katolicka (obecnie dom mieszkalny nr 15). 

Z terenem cmentarza sąsiaduje obecnie posesja domu mieszkalnego nr 32 – budynku dawnej szkoły ewangelickiej. 

Wzdłuż drogi prowadzącej na południe, po jej zachodniej stronie, znajdują się okazałe zagrody bogatych rzemieślników – m.in. zagroda nr 26, gdzie znajdowała się przed 1945 r. rzeźnia i wytwórnia wędlin Polleschner’s Fleischerei und Würstfabrik. Niezwykle okazały dom mieszkalny, wzniesiony zapewne w XVIII w., i noszący cechy architektury barokowej, pierwotnie usytuowany był bezpośrednio przy drodze wiejskiej, która w ciągu XIX w. straciła znaczenie. W wyniku zmiany układu komunikacyjnego dom obecnie znajduje się w głębi parceli, w pewnym obniżeniu terenu, natomiast po obu stronach wydłużonego podwórza wzniesione zostały dwa budynki gospodarcze. 

Teren folwarku, parku oraz zajęty przez zabudowę wiejską opada w kierunku Młynówki, nad którą znajdowały się zagrody młyńskie – są to zachowany zespół młyna w obrębie folwarku oraz niezachowane zabudowania młyna zw. Aumühle, wysuniętego na zachód, komunikacyjnie połączonego z Osiekiem.

 

Najważniejsze elementy układu przestrzennego:

Zespół kościoła filialnego p.w. Matki Bożej Anielskiej z cmentarzem – położony przy głównej drodze wiejskiej, po jej południowej stronie, w środkowej części wsi.

Kościół filialny p.w. Matki Bożej Anielskiej parafii p.w. św. Szymona i Judy Tadeusza w Gościsławiu – pierwotnie kaplica, podarowana katolikom przez właścicieli miejscowych dóbr w 1867 r. Jest to budowla murowana z cegły i tynkowana. Kościół nie jest orientowany, wzniesiony został na osi północny-zachód – południowy wschód. Budowla założona na planie prostokąta, kryta ceramicznym dachem dwuspadowym, z wieżą na rzucie kwadratu od północnego zachodu, nakrytą dachem czterospadowym. Elewacje kościoła gładko tynkowane, artykułowane pasami gzymsowymi. Wejście główne do świątyni w północno-zachodniej elewacji wieży, ujęte portalem zwieńczonym półokrągłym naczółkiem; ponad wejściem rozeta. Elewacje boczne 3-osiowe; otwory okienne zamknięte łukami pełnymi. Wnętrze kościoła salowe, z drewnianą emporą muzyczną od zachodu. 

Najważniejsze elementy wyposażenia kościoła: wtórnie zestawiony ołtarz główny z obrazem przedstawiającym Wniebowstąpienie NMP z 1851 r., autorstwa Raphaela Schalla, który pochodzi z kościoła parafialnego w Osieku; drewniane antependium neoromańskie, ok. 1880 r.; barokowe rzeźby ołtarzowe – św. Florian i św. Jadwiga, ok.1680 r., wykonane przez lubiąski warsztat rzeźbiarski, konserwowane i uzupełniane ok. 1910-20; organy neoklasycystyczne, ok. 1920 r.; empora organowa ok. 1920 r.; stacje Drogi Krzyżowej ok. 1920, oleodruki; dzwon klasycystyczny 1807 r. Na zewnętrznej, południowej ścianie kościoła neogotycki, okazały nagrobek rodziny von Wietersheim, wykonany z piaskowca z marmurowymi tablicami umieszczonymi w sześciu arkadach, z l. 1891-1920 r. Osoby upamiętnione na nagrobku: Kurt Alfred Eugen von Wietersheim (ur. i zm. 1868), Bertha von Wietersheim z domu Kabisch (1810-1891), Alfred Gustav Eduard von Wietersheim (1830-1894), Anna Elise von Wietersheim z domu von Bramsla (1840-1900), Helene von Wietersheim (1840-1921), Walter von Wietersheim (1863-1919), Axel von Wietersheim (1891-1918), Alfred Victor von Wietersheim (1914-1917), Waltraut von Wietersheim (ur. i zm. 1920)

Cmentarz przy kościele filialnym p.w. Matki Bożej Anielskiej – pierwotnie symultaniczny, założony w 1 poł. XIX w., na rzucie zbliżonym do prostokąta, otoczony murem z łupka granitu i częściowo cegły; od głównej bramy do kościoła prowadzi aleja kasztanowców; nagrobki historyczne nie zachowane, pierwotny układ kwater nieczytelny. Brama prowadząca na teren przykościelny od strony południowo-zachodniej, z metalową kratą oraz dwoma odstojnikami wykonanymi z piaskowca.

Rozległe założenie parkowe z folwarkiem położone jest w zachodniej części wsi, wzdłuż głównej drogi wiejskiej i stanowi dominującą część wsi. Południową jego granicę stanowi rzeka Strzegomka. Wschodnią granicę założenia oraz północną granicę parku wyznacza pierwotny przebieg drogi wiejskiej; po jej północnej stronie usytuowany jest należący również w przeszłości do dominium dziedziniec otoczony zabudową gospodarczą. Folwark z miejscem po pałacu zajmuje północno-wschodnią część założenia i umiejscowiony jest na wysokiej platformie, której skarpą wzmocniona została od strony południowej – od młynówki – murem oporowym. Pozostały zabudowany obszar założenia z zagrodą młyńską i kolonią folwarczną – oficynami mieszkalnymi położony jest poniżej, przy Młynówce, natomiast park krajobrazowy oraz rozległa łąka sięgają doliny rzeki Strzegomki.

Rozebrany w latach 60. ubiegłego stulecia pałac znajdował się w centrum założenia, na skraju parku, na południe od majdanów folwarcznych. 

Duży budynek administracyjno-mieszkalny należący do konwentu cysterskiego na terenie folwarku istniał już przed 1492 r. (wówczas to schroniła się tam grupa braci - uciekinierów z klasztoru z Lubiąża). W latach 1636-1672 za czasów opata Arnolda powstała w dobrach nowa kuria majątkowa. Budynek ten za rządów opata Ludwiga Baucha (1696-1729) – inicjatora przebudowy lubiąskiego opactwa – został przekształcony zapewne w związku z ustanowieniem w Bogdanowie prepozytury. W budynku tym znajdowała się kaplica wzmiankowana w 1785 r. i 1829 r., która do roku 1810 służyła katolikom z Bogdanowa oraz okolicznych miejscowości. 

W 1864 r. wzniesiony został w Bogdanowie pałac z inicjatywy nowego właściciela – Edouarda von Kramsta. Nie można wykluczyć, że nową siedzibę wzniesiono, wykorzystując stary budynek prepozytury. Pałac następnie został przebudowany w 1875 r. z inicjatywy Alfreda von Wietersheim, wnuka Edouarda von Kramsty (inicjały AW znajdują się na kracie furty w przejściu obok głównej bramy wjazdowej na teren założenia, natomiast inicjał „W” umieszczony był w naczółku loggii pałacu). Wygląd pałacu znany jest z archiwalnych fotografii. W wyniku przebudowy pałac uzyskał cechy architektury neoklasycystycznej szkoły berlińskiej 3 ćw. XIX w. Był to budynek dwukondygnacyjny, nakryty dachem czterospadowym, o bryle rozczłonkowanej wieżami i portykami. Pałac założono na planie wydłużonego prostokąta, z ryzalitami na osi symetrii. Elewacja frontowa zwrócona była w stronę dziedzińca folwarcznego. Środkowa część fasady pałacu ujęta została dwiema wieżami flankującymi loggię na I piętrze poprzedzoną tarasem założonym na dachu mocno wysuniętego portyku kryjącego zewnętrzne schody prowadzące do wnętrza. Najwyższym kondygnacjom wież nadano charakter belwederów. Przed pałacem założono podjazd oraz kolisty klomb z obrzeżnie obsadzonym gazonem.

Pałac rozebrano ok. 1968 r. Zachowała się kondygnacja piwniczna, w obrębie której mogą się znajdować piwnice dawnego dworu i prepozytury.

Nie jest znany wygląd nowożytnego folwarku. Wiadomo, że w 1753 r. zabudowa folwarku spłonęła. Na mapie Wredego z poł. XVIII w. widoczny jest budynek prepozytury w południowej części dziedzińca folwarcznego, w miejscu usytuowania późniejszego pałacu. Wówczas, około poł. XVIII w. na Młynówce funkcjonowały trzy młyny. Można przypuszczać, że młyn położony poniżej folwarku był młynem klasztornym.

Pierwszy szkic zespołu pochodzi z ok. 1826 r. Wówczas folwark składał się z jednego dziedzińca. Na mapie topograficznej z 1829 r. widoczna jest już zabudowa folwarku przy dwóch dziedzińcach, założonych na osi północ-południe. Jest to obecny, główny dziedziniec oraz dziedziniec w północno-wschodniej części zespołu.

Rozbudowa i przebudowa gospodarczej części założenia nastąpiła w 4 ćw. XIX i na pocz. XX w. Wówczas przebudowano budynki folwarczne oraz ukształtowano dwa kolejne dziedzińce. Ponadto założono nowe podwórze na północ od starego założenia, po północnej stronie głównej wiejskiej drogi. Obiekty związane ze starym dziedzińcem folwarcznym – to neogotycka brama wjazdowa, obora na kamiennych filarach usytuowana we wsch. pierzei, w zach. pierzei obora trójnawowa, nakryta sklepieniem krzyżowym na kamiennych kolumnach (piętro mieszkalne powstało zapewne wskutek przebudowy w k. XIX w.).

Historycznie ukształtowany układ przestrzenny folwarku jest do dzisiaj zachowany. Za wyjątkiem pałacu i towarzyszących mu elementów ukształtowania terenu, istnieją główne elementy zespołu: zachował się układ dróg, istnieje większość zabudowań; zabudowania folwarku skupiona jest wokół trzech dziedzińców gospodarczych; układ głównego dziedzińca zaburzają wybudowane na reprezentacyjnym dziedzińcu tymczasowe budynki gospodarcze. Na folwarku zachowane są nawierzchnie z kostki granitowej.

W centralnej części założenia zlokalizowany jest główny dziedziniec folwarczny. Południową jego pierzeję zajmował pałac, przed którym na dziedzińcu urządzono reprezentacyjny podjazd. Główny, brukowany wjazd na ten dziedziniec prowadzi przez okazałą, neogotycką bramę, rozpiętą pomiędzy oficyną nr 36 a spichlerzem, w kracie jej furty znajduje się monogram „AW”. 

Wschodnią pierzeję zamyka ciąg zabudowy złożony z oficyny mieszkalnej nr 36 (dom zarządcy?) wzniesionej 3 ćw. XIX w. oraz dwóch obór. Obora I zajmująca środkową część ciągu wschodniego powstała w 3 ćw. XIX w, zapewne po 1859 r. Wnętrze urządzone w układzie 3-nawowym, nakryte jest 12-przęsłowym, ceglanym sklepieniem żaglastym osadzonym na granitowych kolumnach. Kolejna, południowa obora II powstała podobnie jak oficyna w 3 ćw. XIX w. Północną pierzeję tworzył powstały w tym samym czasie budynek stodoły I, natomiast od zachodu dawna stajnia (obecnie użytkowana jako obora) z oficyną. Budynek ten powstał w dwóch etapach – w 3 ćw. XIX w. oraz na pocz. XX w. Jest to jeden z bardziej interesujących budynków zespołu, założony na rzucie wydłużonego prostokąta, z wnętrzem w układzie 3-nawowym Zasadnicza, północna część budynku o elewacjach artykułowanych ostrołucznymi blendami, jest 14 przęsłowa, ze sklepieniami krzyżowymi opartymi na granitowych kolumnach, natomiast 3-przesłowa część południowa budynku jest późniejsza. W tej części budynku, ze znajdującą się w II kondygnacji częścią mieszkalną, zastosowano dekoracyjną konstrukcję szachulcową. Pierwotnie na dachu budynku wznosiła się wieża widokowa, a dach był kryty łupkiem. W l. 60. XX w. rozebrano wieżę i schody w ryzalicie, wzniesiono nową klatkę schodową i obudowano ją ścianką drewnianą. 

Pośrodku dziedzińca znajduje się barokowa kolumna maryjna, wystawiona w 1778 r. przez opata klasztoru cystersów w Lubiążu. Była ona odnawiana w 1878 r. oraz współcześnie. Jest to figura Matki Boskiej Immaculaty, ustawiona na prostopadłościennym cokole, na którego ściankach umieszczone są inskrypcje związane z fundacją; figura otoczona jest piaskowcową balustradą z fragmentami piaskowcowych waz.

Dwa pozostałe dziedzińce założono wzdłuż drogi wiejskiej. Wschodni dziedziniec ukształtowany jeszcze w czasach nowożytnych, zamykała od północy wozownia (budynek rozebrany), od południa stodoła I, natomiast od wschodu – ciąg dawnej stajni i spichlerza wybudowane na przełomie 3 i 4 ćwierci XIX w. Są to budynki założone na planie wydłużonego prostokąta, podzielonego na dwie zasadnicze części, związane przelotowym łącznikiem, z elewacją południową artykułowaną blendami; 3-nawowe wnętrze stajni nakryte zostało 3-przęsłowym sklepieniem żaglastym wspartym na granitowych kolumnach.

Dziedziniec zachodni, ukształtowany najpóźniej, wydłużony wzdłuż osi północ-południe ograniczony był od strony zachodniej murem, nie zachował się budynek stanowiący zamknięcie południowe,  północną pierzeję stanowi wzniesiony w k. XIX w. budynek stodoły II, natomiast wschodnią - wspomniana już stajnia z oficyną. 

W pewnym oddaleniu na południowy-wschód od pałacu wzniesiona została w pocz. XX w. obora i oficyna mieszkalna nr 37. Budynek ten łączy się od południa z południowym odcinkiem muru granicznego otaczającego zespół, 3-nawowe wnętrze nakryte jest 5-przęsłowym sklepieniem krzyżowym na granitowych kolumnach. Po przeciwnej stronie lokalnej drogi okalającej zespół znajduje się kolonia mieszkalna z trzema mniej okazałymi oficynami mieszkalnymi – obecne nry 41, 42, 43. Są to budynki wzniesione w końcu XIX w. i na pocz. XX stulecia. Dalej, na południe od pałacu, nad Młynówką, znajduje się zagroda młyńska z nieczynnym młynem i zabudowaniami mieszkalno-gospodarczymi.

Po wschodniej stronie drogi wiejskiej, na wysokości wschodniej pierzei zabudowy dziedzińca głównego wzniesiona została w 3 ćw. XIX w. należąca do majątku oficyna mieszkalna nr 33. 

Po północnej stronie drogi wiejskiej założono w 4 ćw. XIX w. kolejny zespół zabudowy gospodarczej, z której pozostały jedynie ruiny ustawionego szczytowo względem drogi budynku stodoły III. 

Na rysunku z 1826 r. widoczne jest jeszcze założenie ukształtowane w czasach nowożytnych: na zachód od folwarku znajdował się wydłużony, prostokątny ogród klasztorny, ogrodzony kamiennym murem (fragmenty do dzisiaj zachowane).

Zasadnicze przeobrażenia założenia parkowego dokonały się po 1864 r., a zwłaszcza po 1875 r., kiedy to przebudowano niedawno wzniesiony pałac. Zachowane obecnie drzewa pomnikowe pochodzą głównie z końca XIX w.; część drzewostanu jest młodsza. Najwcześniej zaczęto zakładać park na terenie ogrodu klasztornego oraz w bezpośrednim sąsiedztwie pałacu. W tej części założono ponadto przy północnej granicy treflowy basen; w północno-zachodnim narożniku parku założono rodowy cmentarz, z którego pozostał półokrągły narożnik muru; na szczycie wzniesienia ustawiono na postumencie granitowy krzyż (obecnie przeniesiony na teren przykościelny). Park od zachodu i północy otoczono ceglanym i kamiennym murem. Wzdłuż północnego odcinka muru zachowany jest fragment alei lipowej.

Następnie urządzono południową część parku - łąkę, wydzieloną korytami młynówki i Strzegomki – z grodziskiem otoczonym fosą. Teren grodziska oraz wokół niego obsadzono drzewami, założono koncentryczne ścieżki powiązane poprzez mostki z ścieżkami przecinającymi łąkę. Przy zachodniej granicy parku, nad młynówką zachowały się pozostałości kamiennych przyczółków mostu oraz ruin pawilonu na tarasie ziemnym. 

W końcu XIX w., na terenie dawnego lasu łęgowego, sąsiadującego od wschodu z łąką, założono park o charakterze leśnym z dużym stawem przedzielonym groblą. Park krajobrazowy, graniczący z siedliskiem wsi, ograniczony jest od strony północnej murem ceglanym, od strony zachodniej murem z łupka kamiennego. 

Pierwotnie bogaty dzrewostan jest obecnie znacznie przerzedzony, nieczytelna jest dawna kompozycja parkowych wnętrz i klombów. Część parku nad Strzegomką wraz z terenem grodziska jest gęsto zarośnięta samosiewami jesionu, dębu i grabu. Park łączy się z masywem naturalnego drzewostanu nad Strzegomką i stanowi jego integralną część o dużych walorach krajobrazowych i ekologicznych.

Przy głównej drodze wiejskiej, przy wjeździe do wsi od strony zachodniej, w rozwidleniu dróg do Osieka i Mieczkowa, zapewne w 1 poł. XIX w wystawiona została murowana kapliczka przydrożna, nosząca cechy późnego, ludowego baroku). Jest to kapliczka murowana, wnękowa, zamknięta półkolistym, czterokrotnie załamanym gzymsem. W głównej wnęce, przesłoniętej kratą – mniejsza, z współczesnym obrazem o tematyce maryjnej oraz z gipsową figurką Matki Boskiej, która wcześniej ustawiona była w niszy ponad główną wnęką, w zwieńczeniu kapliczki. Kapliczka została odnowiona ok. 1980 r.

Na skraju lasu, za wsią w kierunku południowym, znajduje się piaskowcowy obelisk osadzony na ceglanym cokole, wystawiony ok. 1900 r., upamiętniający kanclerza Otto von Bismarcka. Na obelisku ryte przedstawienia gałęzi dębu i slad po owalnym medalionie. W pewnej odległości znajduje się drugi, granitowy pomnik.

 

 

Bibliografia:

Część starych widokówek Bogdanowa pochodzi ze strony: http://myvimu.com/exhibit/32283917-bogdanow-gruss-aus-neuhof

Tekst: Studium wartości kulturowych Gminy Kostomłoty, Powiat Średzki, woj. dolnośląskie, tom I, Autorzy opracowania: Bogna Oszczanowska, Beata Sebzda, Donata Trenkler, Wrocław 2010 - (udostępniony przez Urząd Gminy Kostomłoty)