Wczesne średniowiecze

Minęło już ponad 30 lat, od kiedy to w roku 1974 ówczesny Wojewódzki Ośrodek Archeologiczno-Konserwatorski we Wrocławiu przeprowadził badania archeologiczne na wczesnośredniowiecznym cmentarzysku w Osieku (gm. Kostomłoty). Był to pierwszy i zarazem, jak się potem okazało, ostatni sezon badań. Pozostał po nich niewielki artykuł w prasie fachowej oraz szczątki dokumentacji odnalezione niedawno w Muzeum Regionalnym w Środzie Śląskiej. Odkrycia były na tyle interesujące, że warto je przypomnieć. Cmentarzysko położone jest w niewielkim oddaleniu od wsi, a jego obszar przeznaczony został pod uprawy rolne. Okazało się, że często, w czasie prac polowych, wyorywane są z płytko zalegających pochówków ludzkie szczątki, co stało się przyczyną podjęcia ratowniczych badań archeologicznych. Poddano im obszar o powierzchni dziesięciu arów, na którym odkryto ponad osiemdziesiąt grobów szkieletowych.

Wszystkich zmarłych chowano w prostokątnych jamach bez trumien; tylko w jednym przypadku zarejestrowano zabezpieczenie pochówku w postaci płaskich kamieni wzmacniających ścianki wykopanej jamy grobowej. Wszystkie szkielety ułożone były na plecach w pozycji wyprostowanej, z dłońmi czasami złożonymi w okolicach miednicy. W jednym przypadku zdarzyło się, że zmarły miał podkurczone nogi. Jak przypuszczają badacze, spowodowane to było jakimś stanem chorobowym. Większość zmarłych miała głowy skierowane w kierunku zachodnim. Prawie wszystkie groby to pochówki jednostkowe (pojedyncze); tylko jeden to grób podwójny.

Noże, krzesiwa, osełki...

Antropolodzy badający odkryte szkielety (dr Brunon Miszkiewicz i dr Ryszard Paluch) stwierdzili, że prawie połowa z nich należała do mężczyzn, reszta do kobiet i dzieci. Najliczniejszą grupą wśród wszystkich zmarłych dorosłych byli ludzie w wieku 30-35 lat, przy całkowitym braku osób w wieku zaawansowanym. Daje to obraz populacji chowanej na cmentarzysku nieopodal dzisiejszego Osieka, w której umierano stosunkowo młodo, nawet jak na ówczesne warunki.

Prawie wszyscy zmarli byli wyposażani w różnego rodzaju przedmioty takie jak: noże, krzesiwa, osełki, ozdoby, sprzączki do pasa, żelazne obręcze wiadra, naczynia gliniane itp. W jednym z grobów w ustach zmarłego znaleziono srebrny denar Bolesława Śmiałego. Zabytek ten pozwolił stwierdzić, że grób, w którym go znaleziono, mógł być założony po 1058 r., kiedy to władca ten zaczął panować i tym samym wybijać swoje monety. Wtedy to weszły one w obieg i najprawdopodobniej w drugiej połowie XI w. jedna z nich znalazła się na omawianym cmentarzysku. Biorąc pod uwagę kilka innych przesłanek, archeolodzy skłonni są datować tę nekropolię na okres od X/XI do XII w.

Państwo wczesnopiastowskie

Cmentarzysko to związane jest niewątpliwie z młodym jeszcze wówczas państwem wczesnopiastowskim, w którym dominować zaczynała religia chrześcijańska. Wiele jednak było przeżytków dawnych wierzeń, czego świadectwa widać także w Osieku. Pierwszym z nich jest wspomniane już wyposażanie zmarłych, co miało im ułatwić drogę w zaświaty. Drugim, jest odkrycie w jednym z grobów kamienia w okolicach jamy ustnej pochowanego, co przemawiać może za stosowaniem zabiegów antywampirycznych. I wreszcie wspomnieć należy o trzech grobach ciałopalnych odkrytych pomiędzy pochówkami szkieletowymi. Były one przykryte niewielkimi kamiennymi kopczykami. Naukowcy wysunęli hipotezę, że mogły to być groby osób posądzonych o uprawianie czarów.

 

Opracował Grzegorz Borowski na podstawie artykułu zamieszczonego w Informatorze Archeologicznym (1975 r.) oraz z dokumentacji zdeponowanej w Muzeum Regionalnym w Środzie Śląskiej. Źródło: www.sroda.wfp.pl