Sensacyjne odkrycie w Osieku

Prawie rok temu na stronie zamieściłem artykuł p. Grzegorza Borowskiego mówiący o wczesnośredniowiecznym cmentarzysku w Osieku. (Kliknij tutaj). W Kronice parafialnej znajdują się wycinki artykułu z 1974 roku, które opisują "na bieżąco" prace wykopaliskowe. Odkryte cmentarzyko nazwano "sensacyjnym", jako że znaleziono tu dowody na chrystianizację Śląska jeszcze przed założeniem biskupstwa wrocławskiego. Przeczytajcie sami:

Sensacyjne odkrycie: Ślady działalności misyjnej na Śląsku w X wieku

Od kilku tygodni ekipy Wojewódzkiego Ośrodka Archeologiczno-Konserwatorskiego we Wrocławiu, w skład których wchodzili archeolodzi i antropolodzy prowadziły ratownicze prace badawcze na wczesnośredniowiecznym cmentarzysku z X i XI wieku nieopodal wsi Osiek w powiecie Środa Śl. Jest to cmentarzysko bardzo rozległe i malowniczo położone na równinnej krawędzi kotliny Kostomłotów.

Dotychczas zbadano ponad 60 grobów ułożonych rzędowo. Ciała zmarłych składane były do trumien dłubanek drążonych w dębowych kłodach. Groby znajdowały się na głębokości 15-50 cm od powierzchni pola uprawnego. Wygląd grobów jak i cmentarzyska wskazuje na wyraźne wpływy chrześciaństwa. Pochówki sa wyposażone najczęściej w noże żelazne i osełki kamienne. Niektóre noże zachowały się w skórzanych pochewkach zdobionych brązowymi okuciami. Z wielu grobów kobiecych wydobyto brązowe i żelazne kabłązki skroniowe, typową ozdobę słowiańskich kobiet. Bogato zdobione są również pierścionki brązowe. Ogółem odkryto ponad 100 tego typu zabytków. Większość pochówków zorientowana jest na ost wschód-zachód. Najcenniejszym znaleziskiem było odkrycie w jednej ze zniszczonych jam grobowych kamiennej płyty nagrobnej z wyrytym na nim znakiem krzyża łacińskiego. Jest ona współczesna cmentarzysku. Grób ten uległ zniszczeniu jak sie przypuszcza w czasie reakcji pogańskiej w pierwszej połowie XI wieku. W trakcie prowadzonych prac odkryto rónież pochodzące z późniejszego okresu niż omawiane cmentarzysko - popielnicowe groby ciałopalne o wybitnie pogańskim rytuale pogrzebowym. Płyta nagrobna, datowana na schyłek X w. jest pierwszą płytą nagrobną odkrytą na Dolnym Śląsku. Zapewne pochowany tu został jakiś duchowny cieszący się szacunkiem wśród ochrzczonych mieszkańców osady. 

Publikacje traktujące o pocżątkach działalności misyjnej na Śląsku (biskupstwo założone zostało we Wrcoławiu w 1000 r., podczas zjazdu gnieźnieńskiego przez Bolesława Chrobrego) nie wykluczają chrystianizacji tych ziem porzed rokiem 1000. Brak było dotychczas źródeł pisanych i archeologicznych, które potwierdziłyby działalność misyjną na Dolnym Śląsku w X w.

Odkrycie w Osieku wskazuje, że być może jeszcze przed założeniem biskupstwa we Wrocławiu mieliśmy tu do czynienia z działalnością misyjną. Może więc otrzymamy odpowiedź na nurtujące historyków pytanie - czy dadzą się odnaleźć ślady chrześcijaństwa na Śląsku przed 1000 rokiem oraz jakim wpływom misyjnym ulegał wówczas Śląsk.

Konrad Ostańkowicz, Ślady działalności misyjnej na Śląsku w X wieku,  Słowo powszechne 26-27 X 1974,  fot. R. Sierka

 

Na konice jeszcze jeden fragment, tym razem ze Słowa Polskiego (12 XII 1974):

Tajemnice prasłowian ujawnia cmentarzysko w Osieku

We wsi Osiek w powiecie Środa Śląska odkryo na polach wczesnopolskie cmentarzysko z X-XI wieku, Wg oceny Wojewódzkiego Ośrodka Archeologiczno-Konserwatorskiego, największą i najbogatszą nekropolię tego okresu na terenie Śląska. Mimo niesprzyjającej pogody ekipa WOAK podjęla tam prace ratowniczo-badawcze. Dotychczas odkryto ponad 80 grobów szkieletowych. Zmarli pochwani byli w jamach, w pozycji wyprostowanej z głowami zwróconymi na zachów. Nie stwierdzono śladów trumien. Według opinii antropologa wśród nieboszczyków na tym cmentarzysku nie było w ogóle starców. Szkielety kobiece mierzą 156 cm wzrostu, a męskie - 167 cm. Prawie wszystkie groby są bardzo bogato wyposażone w naczynia ceramiczne, narzędzia i ozdoby. Znaleziono m.in: kilkadziesiąt noży, obręcze wiader,dłuto złotnicze, krzesiwa, kabłączki skroniowe z brązu i srebra, niektóre wykonane techniką filigranu. Są także obrączki i pierścionek. jeden ze zmarłych miał w jamie ustnej monetę- srebrny denar Bolesława Śmiałego bity we wrocławskiej mennicy. Inny nieboszczyk natomiast trzymał między szczękami kamień, który miał odstraszać złe demony. Swoistą ciekawostką jest znalezienie na cmentarzu pierwszej na Dolnym Śląsku z tego okresu nagrobnej płyty kamiennej z wyrytym znakiem krzyża. Przypuszcza się, że pochodzi ona z grobu duchownego. 

Obok grobów szkieletowych znaleziono również ciałopale. Wydaje się prawdopodobne, że są to pochówki osób posądzonych o czary, a następnie spalonych na stosie. Bogactwo wyposażenia poszczególnych grobów świadczy, iż tutejsza ludność była bardzo zamożna. można to wytłumaczyć tym, że w pobliżu znajdowała się aktywna w średniowieczu osada targowa w Kostomłotach.

Spostrzeżenia poczynione na wykopalisku w Osieku poważnie wzbogacają wiedzę o życiu i kulturze duchowej ludności prapolskiej, o istnieniu i uprawianiu praktyk magicznych i wierze w czary. Dalsze badania ujawnią zapewne jeszcze nie jedną tajemnicę. (ZOF)